تبلیغات
وبلاگ گردآوری مقالات - اصلاحات اداری
شنبه 16 آبان 1388  10:19 بعد از ظهر    ویرایش: - -
توسط: محمد
نوع مطلب: مقالات ،سیاسی ،مذهبی ،

اصلاحات اداری ،‌نخستین گام در تحقق اصلاحات در یك جامعه است چرا كه :

فلیست تصلح الرعیه الا بصلاح الولاه و لا تصلح الولاه الا باستقامه الرعیه

مردم اصلاح نمی گردند مگر با شایسته شدن زمامداران و زمامداران شایسته نمی گردند مگر با درستگاری مردم.

با نگاهی گذرا به حكومت عدل علوی در این بخش به مراحل ذیل بر می خوریم :

1- شایسته سالاری

الف- ملاك گزینش مدیران ارشد [دولتمردان] :

بالاترین مقام تنظیم كننده برنامه های دولت، وزرا، هستند. از این رو صلاح، اعتدال و عظمت حكومت با درستگاری و صلاح ایشان ارتباط مستقیم دارد. از نظر امیر مؤمنان علی (ع) این افراد علاوه بر صفاتی كه بقیه كارگزاران دولتی دارند باید دارای صفات دیگری نیز باشند :

- همكار دولتهای ستمگر قبلی نباشند :

 

إن شر وزرائك من كان للاشرار قبلك وزیرا

بدترین وزرای تو كسانی هستند كه پیش از تو وزیر و همكار زمامداران ظالم بوده اند و در گناهانشان شریك و یار

پس نباید كه اینان رازداران تو باشند، زیرا اینان همكاران گناهكاران و برادران ستمگرانند. در حالیكه تو بهترین جانشین را در اختیار داری ، كسانی كه از نظر فكر و نفوذ اجتماعی كمتر از آنان نیستند و در مقابل ،‌بار گناهان آنها را بر دوش ندارند.

برتری نیروهای حزب الهی بر طاغوتی :

اینان هزینه شان بر تو سبكتر، همكاریشان با تو بهتر، محبتشان نسبت به تو بیشتر، و انس و الفتشان با بیگنگان كمتر است، بنابراین آنها را از نزدیكان و رازداران خویش قرار ده.

از دیدگام امام عادلی چون علی (ع) نیروهای متعهد نیز علاوه بر شرایط خوش فكری،‌دارای نفوذ اجتماعی،‌كارآمد، عاشق انجام وظیفه، دوستدار دولت اسلامی و بیزار از دشمنان و بیگانگان ، بایستی با ضوابط و معیارهای دیگری نیز گزینش و هر یك به اندازه ظرفیت و تواناییشان  جذب و دفع گردند تا زمینه رشد نابجای نالایقان و منزوی شدن افراد لایق فراهم نگردد :

پس افرادی را كه در گفتن حق از همه صریحتر و در مساعدت و همراهی نسبت به آنچه خداوند برای اولیائش دوست نمی دارد كمتر به تو كمك می كنند، مقدم دار خواه موافق میل تو باشند یا نه.

در حكومت عدل علوی،‌ كارمندی پیشرفت می كند كه از صراحت و صداقت و پاكی بیشتری برخوردار باشد نه آن كسی كه متملق ، چاپلوس و ریاكار، متظاهر، و بله قربان گو است، زیرا وظیفه حاكم جستجوی پاكان و نزدیك شدن به راستگویان و صراحت پیشگان است.

ب- ملاك گزینش كارمندان :

امام علی (ع) در نامه 53 نهج البلاغه خطاب به مالك ضمن اشاره به حاكم شدن ضوابط بر روابط در گزینش كارمندان می فرمایند:

ای مالك در امور كارمندانت دقت كن ، آنها را با امتحان و آزمایش بكار گمار و از روی بخشش و نظر شخصی و با استبداد رأی انتخاب نكن، زیرا این روش نوعی استبداد و خیانت است.

 

و حضرت در ادامه ضوابط گزینش كارمندان را چنین بیان می فرمایند :

و توخ منهم اهل التجربه والحیا، من اهل بیوتات الصالحه و القدم فی الاسلام المتقدمه

1- دارای تجربه كاری در مسئولیت محوله                           2- حیاء و عفت                                                 3- اصالت خانوادگی                                                                 4- پیشگام در نهضت اسلامی

عملكرد علی (ع) در عزل و نصب كارمندان :

1- عزل كارگزاران نالایق : علی (ع) در اولین اقدامش در زمینه اصلاحا ت اداری، آن استانداران خلیفه سوم را كه فقط بر اساس روابط منصوب شده، دارای ضوابط ذكر شده نبودند، عزل نمود. بسیاری از اطرافیان حضرت ازجمله ابن عباس از سر خیر اندیشی خواستند كه عزل معاویه را به تأخیر بیندازند اما امام كه می دانست با سازش با ظلم و بیداد نمی توان پایه های حكومت عدل و داد را استحكام بخشید بلكه ریشه های نوبنیاد آن را هم سست خواهد نمود، پیشنهاد ایشان را نپذیرفت.

2- انتخاب كارگزاران شایسته : امیرمؤمنان علی (ع) تمام تلاش خویش را بكار گرفت تا بر اساس اصل مهم رعایت اهلیت یا شایسته سالاری، كارگزاران شایسته ای را برای انجام امور بگمارد. افرادی چون عمار یاسر. مالك اشتر نخعی، محمدبن ابی بكر، كمیل بن زیاد و ... كه نه تنها افراد لایق و كارآمدی بوده، بلكه از نظر تقوی و صفات عالیه انسانی سرآمد مردان روزگار خویش بودند.

2- مشخص نمودن دقیق وظایف كارگزار :

علی (ع) هرگاه فردی را جهت انجام مسئولیتی بر می گزید، طی فرمانی وظایف او را بطور دقیق مشخص نموده از كوتاهی و خیانت در انجام امور بیم می داد و بدینوسیله امكان هر گونه بهانه جویی را سلب می نمود. البته از نظر علی (ع) علاوه بر وظایف اداری، رعایت تقوی، ترس از روز قیامت، عمل به احكام الهی،‌ مدارا با مردم و مهربانی با ایشان، رفع نیازهای محرومین و دهها نكته اخلاقی دیگر از وظایف اخلاقی و انسانی كارگزاران حكومت اسلامی است.

 3- واگذاری مسئویت بر اساس توانائی و دادن اختیارات بر اساس مسئولیت

چون معیار واگذاری مسئولیتها لیاقت و توانایی است، لذا در حكومت علی ( ع) حتی استانداردهای حضرت وظایف و اختیارات یكسانی نداشتند. آن عده از یارا ن حضرت كه كاملاً مورد ا عتماد بوده و از لحاظ توانایی های فكری و اجرائی در حد بالایی بودند، به سمت استانداری مناطق حساس و بزرگ منصوب گشته و حضرت تقریباً تمام اختیارات خویش را به عنوان ولی امر مسلمین در آن مناطق به ایشان تفویض می نمود و لذا كلیه امور مربوط به نظام اداری ، قضائی، اقتصادی، ارتش و حتی بیان امور دینی، در اختیار ایشان بود. افرادی چون قیس بن سعد، محمد بن ابی بكر و مالك اشتر در مصر، عثمان بن حنیف و ابن عباس در بصره و خدیجه در یمن چنین اختیاراتی داشتند. مابقی كارگزاران بر اساس امور محوله، از اختیارات كمتری بهره مند بودند. حتی گاهی برای كمك به استاندارد یك منطقه، قاضی ، فرمانده ارتش و مأمور جمع آوری مالیات و ... جداگانه از سوی حضرت نصب می گردید.

4- تأمین مالی و رفاهی كارمندان

سیاست مالی علی (ع) در قبال كارمندان دولتی، دو وجه دارد. مخاطب یك وجه آن مدیران ارشد نظامند و مخاطب وجه دیگر آن مابقی كارمندان دولت، امام (ع) در تأمین حقوق كارمندان و تلاش جهت بهبود وضعیت معیشتی ایشان به مالك اشتر چنین دستور می دهند:

((ثم اسبغ علیهم الا رزاق و ...))

سپس به ایشان (كارمندان) حقوق فراوان بده، زیرا این كار، آنها را در اصلاح  خویش تقویت می كند وبه دنبال خیانت و رشوه نمی روند و از خیانت در اموالی كه در اختیار آنهاست    بی نیاز می سازد . به علاوه، چنانچه از دستور تو سرپیچی كردند و در امانت خیانت ورزیدند، حجت بر آنها تمام است و می توانی متخلف را تنبیه كنی.

اما سیاست علی (ع) در قبال مدیران ارشد نظام ((ان الله فرض علی ائمه العدل ان یقدروا انفسهم بضعفه الناس كیلا یتبیغ بالفقیر فقره.)) است. یعنی خداوند بر پیشوایان دادگر واجب گردانیده است كه زندگی خود را با طبقه ضعیف تطبیق دهند كه رنج فقر ، مستمندان را ناراحت نكند.

5- نظارت مستمر و دقیق بر عملكرد كارگزاران و اطرافیان ایشان

نظام بازرسی و بازرسان ، چشم حكومت محسوب می شوند و حكومتی كه نظام بازرسی صحیح و مطمئن نداشته باشد، همانند كوری است كه معایب را نمی بیند و در منجلاب عیوب و مفاسد غوطه ور می شود. علی (ع) در اینباره به مالك می فرمایند :

با فرستادن مأموران مخفی راستگو و با وفا، كارهای آنان را زیر نظر بگیر ! زیرا بازرسی نهائی در كارشان آنان را به رعایت امانت و نرمی با توده مردم وادار می سازد.

سپس حضرت در ادامه به او امر می كنند كه مراقب اطرافیان و دوستان و آشنایانش باشد كه خدای نكرده از قدرت، سوء استفاده نكرده و در امانت خیانت نكنند و حتی نظام بازرسیش را مأمور كند كه مواظب ایشان بوده و هرگونه انحرافی را گزارش دهند. با توجه به حساسیت بخش بازرسی وعلیرغم اینكه بفرموده حضرت باید از افراد راستگو و باوفا استفاده شود امام علی (ع) به این حد اكتفا نكرده و به مالك فرمان می دهند كه چند بازرس را مأمور رسیدگی به یك كارگزار قرار بده، تا در صورتیكه همگی آنها خیانت یا فساد را تأیید كردند، حجت برتو تمام شود و بتوانی بدون درنگ او را مجازات كنی.

6- برخورد با كارگزار مختلف :

سیاست علی (ع) در برابر كارگزارانش ، سیاست پیشگیری از جرم است. لذا تمام شرایط پیشگیری (گزینش ، مشخص كردن وظایف،‌ تأمین مالی، بازرسی دقیق و ...) را بكار می گیرد. حال اگر با تمام این شرایط كسی تخلفی كرد، دیگر هیچ بهانه ای برای عدم برخورد با او وجود ندارد و لذا می فرمایند :

(هنگامی كه خیانت كارگزار بر تو اثبات شد) فوراً او را احضار كن و زیر تازیانه كیفر بگیر و به مقدار خیانتی كه كرده است تنبیه كن و رشوه هایی كه گرفته از او پس بگیر.

پس این آدم را به كار مذلت نصب كن (او را از سمت قبلی عزل كن) و داغ خیانت بر پیشانیش بنه (یعنی همه مردم او را به عنوان خائن بشناسند) و به گردنش عار تهمت بیفكن. (یعنی در اجتماع متهم باشد تا دیگر كسی به او ا عمتاد نكند.)

برخورد شدید امام با ابن هرمه خیانتكار می تواند الگوی برای مسئولین كشور ما باشد. ابن هرمه یكی از مأمورین مراقب بازار اهواز بوده است. او مرتكب خیانتی شد هنگامی كه بازرسان خبر خیانت وی را به امام (ع) رسانیدند، فوراً نامه ای به این مضمون به ((رفاعه)) حاكم اهوازنوشت (وقتی كه نامه ام به دستت رسید و خواندی بلافاصله «ابن هرمه» را از مسئولیت بازار عزل      می كنی. به خاطر حقوق مردم او را زندانی كن و علیه او همه را با خیر كن تا اگر شكایتی دارند بگویند و مسأله را به همه كارمندان زیردستت گزارش كن تا نظر مرا بدانند. دراین كار نسبت به ابن هرمه كوتاهی نكنی كه هم نزد خدا هلاك خواهی شد و هم به بدترین وجه تو را از كار بركنار می كنم،‌ به خدا پناهت می دهم كه در این كار كوتاهی نشود.

... ای رفاعه ! همه زندانیان را برای تفریح به حیاط زندان بیاور غیر از ابن هرمه، مگر اینكه از جانش بترسی.)

آیا اگر در حكومت اسلامی با كارمندان متخلف اینچنین برخورد شود،‌هیچ وزیر یا  استاندار یا مدیر كل و حتی مأمور جزء به خود جرأت می دهد كه خیانت كند یا رشوه بگیرد یا كاری كند؟ هرگز بلكه كار خود را به نحو احسن انجام خواهند داد و رضایت مردم را حاصل خواهند نمود.

   


نظرات()   

وبلاگ گردآوری مقالات

مقالات مختلف در مورد مسایل مختلف